Reizen met een handicap – Annemarie Postma

Annemarie Postma:
“Ik vind reizen in een rolstoel werkelijk een ware beproeving. Altijd weer”

Kun je eerst iets over jezelf vertellen?

Mijn naam is Annemarie Postma. Ik belandde als 11-jarig meisje, nu 37 jaar geleden, in een rolstoel als gevolg van een niet tijdige erkende tekenbeet. Na jarenlang revalideren, besloot ik dat het tijd was om de stap te maken van “beter willen worden” naar “leven”. Ik werd model (het eerste professionele model in Europa (voor zover ik weet) met een zichtbare handicap). Eind jaren 90 ging ik schrijven en schreef inmiddels vele boeken over zelfontwikkeling, persoonlijke groei en gezondheid. In mijn modellentijd moest ik veel reizen, en ook nu als schrijver en spreker. Ook omdat mijn boeken in 43 landen worden uitgegeven en ik internationaal spreek. Eén probleem: ik vind reizen in een rolstoel werkelijk een beproeving. Het is en blijft altijd gedoe.

Foto Nico Kroon
Foto Nico Kroon

Hou je van reizen?

Ja en nee. Ik hou van Amsterdam. Maar ik hou er als vrouw in rolstoel niet van om in Amsterdam te wonen. Zo ook met reizen. Ik hou van reizen, ben eigenlijk heel avontuurlijk ingesteld. Maar ik hou er als vrouw in een rolstoel niet van om te reizen. Als je in een rolstoel zit, splijt dit je persoonlijkheid in tweeën. Ik kijk anders naar mijn omgeving als dat ik zou doen als ik gelopen zou hebben. Dat kan ook haast niet anders; ik ben nu eenmaal niet dezelfde vrouw als wanneer ik zou lopen en al die obstakels niet dagelijks in mijn leven tegenkwam – niet éven maar jaar in jaar uit. Als ik moet reizen, reis ik gelukkig altijd met mensen van mijn team en/of mijn echtgenoot. Dat maakt het lichter en makkelijker (en veiliger) voor mij.

Heeft het feit dat je in een rolstoel zit, je ooit tegengehouden om te reizen?

Nee, dat niet. Als ik ergens naartoe moet of wil, dan doe ik dat toch. Altijd. Een van mijn levensmotto’s is: “Obstakels zijn er om getrotseerd te worden”. Maar het reizen zelf – wat eigenlijk het leukste zou moeten zijn van ergens naartoe gaan- is absoluut niet iets waar ik me op kan verheugen. De (reis)wereld is nu eenmaal nog altijd niet geschikt voor mensen in een rolstoel.

Wat zijn de dingen waar je tegenaan loopt op reis?

Het begint al op Schiphol (of welke luchthaven dan ook). Je ‘moet’ bij het inchecken je eigen rolstoel uit. Want deze wordt – geheel onterecht- niet als je benen maar als bagage gezien. Je wordt verzocht plaats te nemen op een stalen ‘duwkarretje’. Zonder kussen, zonder normaal zitcomfort en vooral: zonder de mogelijkheid om jezelf verder voort te bewegen. Ik weiger dat altijd. Uiteraard. Omdat ik het ongelooflijk onnadenkend vind om iemand die zijn leven lang in een rolstoel zit (die volledig is ‘vergroeid’ met zijn of haar rolstoel omdat het zijn/haar benen zijn) gelijk te stellen met iemand die misschien maar even in een rolstoel zit. En vooral ook omdat het me direct volledig afhankelijk maakt. Ik kan mijzelf immers niet meer voortbewegen maar moet voortgeduwd worden. Ik kan niet zelfstandig winkelen op Schiphol, zoals elk ander mens wel kan. Of even lekker zelfstandig lunchen of eten. Of… zelfstandig naar het toilet. Dat druist in tegen mijn gevoel van rechtvaardigheid, mijn drang tot onafhankelijkheid en tegen het gelijkheidsbeginsel. Het is heel erg vermoeiend om dat steeds maar weer aan mensen hun verstand te moeten brengen. Altijd weer die ‘strijd’ moeten voeren vind ik heel belastend en doet af aan mijn persoonlijke reisplezier. Mensen zouden, in dit opzicht, veel beter opgeleid en getraind moeten worden. Het liefst door iemand met een levenslange handicap zelf.

Foto Nico Kroon
Foto Nico Kroon

Als ik eenmaal ín het vliegtuig zit kan ik – zelfs als ik business class vlieg- níet naar het toilet. Veel mensen met een beperking zoals ik drinken dus gewoon 10 uur lang niets. Terwijl dit – helemaal in ons geval, met een hoge kans op trombose- uiterst gevaarlijk is. Als je alleen reist, is het verplicht om op lange vluchten een katheter in te hebben. Je kunt immers niet naar het toilet. Waanzin vind ik dat. Want… ik betaal wél gewoon hetzelfde voor een ticket als ieder ander maar heb niet dezelfde faciliteiten. Ik kan niet eens naar het toilet. Het is buitengewoon mens onwaardig.

Het minste wat vliegtuigmaatschappijen zouden kunnen  doen is: 1). korting geven op tickets voor mensen die niet kunnen lopen 2). of ze ter compensatie standaard in de Business Class voor de prijs van Economy zetten. Zo hebben we in elk geval nog net iets meer ruimte om onze benen omhoog te leggen ivm trombosegevaar. En áls je naar het toilet gesjouwd moet worden (door familie, vrienden, collega’s of kennissen), kom je in elk geval op een doorgaans íets schoner en ruimer toilet terecht en hoef je niet eerst langs honderden mensen gesjouwd te worden. ‘Moet je geen probleem vinden ‘en je niks van aantrekken”. Zeggen mensen mij ook vaak. Kom op nou toch. Tuurlijk vind ik dat een probleem. Ik vind het belachelijk.

De goedbedoelde hulp is ook een behoorlijk ‘dingetje’ vind ik altijd. Wij reizen regelmatig naar Ibiza omdat mijn schoonfamilie daar woont. Daar heb je bijvoorbeeld de gehandicapten hulporganisatie “Sin Barreras”. Vanaf dat we landen nemen ze – hoe goedbedoeld ook – alles over. Ze zijn niet getraind om naar jou te kijken  als individu. Dus zien ook geen verschil tussen iemand van tachtig in een rolstoel die voortgeduwd moet of wil worden, of iemand zoals ik, gezond van lijf en leden, dynamisch en zelfstandig. Dus als ik met mijn man hand in hand loop, zien zij dat niet, of respecteren dat niet, maar klappen zonder vragen mijn duwhandvatten uit en gaan duwen. Een heel bizarre gewaarwording, altijd weer. En natuurlijk totaal respectloos.

Ik vind het heel vervelend om dan (altijd, iedere reis weer) te moeten zeggen: “Eh… sorry”. Meestal wijs ik dan naar mijn man en onze handen die elkaar overduidelijk vasthouden. Het ís namelijk geen waarachtige hulp. Echte hulp is, kijken waar ik – als individu- behoefte aan heb en waar ik om vráág; hulp is niet over mij heen walsen en gewoon maar autistisch doen doen wat jij ‘geleerd’ hebt. Op de terugweg vanuit Ibiza is het zo mogelijk altijd nóg veel erger. Bij het inchecken is het steevast: “Wait here!” Vervolgens zitten mijn man ik (altijd) ruim een uur te wachten. Op niks. Terwijl wij in die tijd – net als andere stellen- gewoon wat zouden willen drinken of willen winkelen. Nee hoor, wij zitten in een kale hal te niksen en te wachten tot er iemand gaat bepalen wat er verder met ons gebeurt.

Want wij kunnen met z’n tweeen gewoon door, lekker winkelen, nog even wat eten en drinken en dan zelf verder inchecken. Maar wáág het niet om dit als eigenwillige gehandicapte te doen. Eén keer in bijna 10 jaar zo stom geweest om dat te doen. Toen werd “Sin Barreras” woest. Ik werd als een klein  kind toegesproken, er werd met het vingertje gewezen, boos gekeken, ik werd geduwd en aan de kant gezet, met als straf dat ik niet als eerste het vliegtuig in mocht (wat normaal als gehandicapte altijd de regel is: “first in- last out” ivm de “turn around time van het vliegtuig) maar als láátste. Men was zelfs zover dat ze niet zeker wisten of ik nog wel mee mocht. Ik was brutaal geweest. Ik wilde zélf met mijn man gewoon lekker rustig, zonder geduwd te worden door vreemde handen, handje in handje over het vliegveld lopen. Hoe haalde ik het in mijn hoofd?! We hebben echt twee uur zitten wachten. Want… ik had straf.

Ik zie op dat soort momenten altijd weer hoe ‘gevaarlijk’ mensen zijn en ervaar dan altijd weer heel goed dat ik tot een minderheidsgroep behoor die in de ogen van het overgrote deel van de wereld echt als ‘inferieur’ wordt gezien. Daar moet je tegen kunnen. Ik kan dat na bijna 40 jaar rolstoelbestaan. Maar het maakt reizen voor mij geen prettige ervaring. Ik zit als zelfstandige vrouw, van bijna 50 jaar, met een hele carrière, uiteraard niet op een dergelijke onnodige confrontatie met mijn handicap te wachten. Kún je überhaupt relaxt reizen met een beperking? Oh ja hoor. Als je er vanaf dat je reis begint, maar bereid bent om je persoonlijkheid, eigenheid, eigenwaarde op te geven. En als je het niet erg vind om gediscrimineerd en gekleineerd te worden. Mijn man zegt dan vaak: ‘Geef je er nou maar “even” aan over”. Soms lukt me dat – soms niet. En de vraag blijft: ik ben gewoon een dik betalende klant, net als ieder ander; waarom zou ik dat altijd maar weer “even” moeten?

Selectie-Annemarie-12-201617534

Zijn er landen waar het – naar jouw mening – onmogelijk is om te reizen met een rolstoel?

Mijn ervaring met Spanje en ook met België is bijzonder slecht. Ik weet nog dat ik ooit vanuit het buitenland aankwam in Zaventem. En daar móest ik over het vliegveld getransporteerd worden met een elektrisch wagentje. Terwijl ik met een goede vriend was, en met hém gezellig over het vliegveld wilde ‘lopen’ en nog wat wilde drinken. Werkelijk bizar. Ik nam de hulp niet aan (die ik gewoon niet nódig had en waarom ik niet gevraagd had) en dat stuitte weer op verontwaardiging: wie ben jij om hulp niet aan te nemen?

Dus dat werd weer strijd, ik geloof destijds echt ruzie zelfs. Ik herinner me nog goed dat ik maar bleef herhalen: “Maar ik heb deze hulp niet nódig meneer; ik heb niet om deze hulp gevráágd”! Waarop hij maar bleef roepen: “Dit is protocol, ik moet u begeleiden totdat u het vliegveld af bent”. Juist vanwege die “over-rulende”, opgedrongen, individu-ondermijnende hulp”, ben ik nu erg op mijn hoede met die landen. Dit is echt één van de redenen waarom ik het afgelopen jaar niet meer naar Ibiza ben gegaan. Ik had er echt tabak van. Als ik dan toch weer zou gaan, dan denk ik dat ik eerst maar 3 grote glazen witte wijn drink drink (als ik daartoe tenminste de gelegenheid krijg van die “helpers” haha). Zodat ik niet meer zo de neiging heb om me te verzetten tegen schending van mijn “zijn”. Maar dat is toch verschrikkelijk eigenlijk?

Ach valt toch allemaal best mee? Zeggen veel mensen dan. Maar dat zeggen doorgaans mensen die zelf geen (levenslange) handicap hebben en dus ook niet weten hoe het is om hier dag en nacht, jaar in jaar uit, je hele leven lang mee te maken te hebben. Terwijl jij alleen maar lekker door wilt met je mega drukke leven en (net als iedere andere carrièrevrouw) geen zin hebt in al die beledigingen, dat oponthoud en die flauwekul. Ik hoef – net als jij of wie dan ook – niets te ondergaan of toestaan wat andere mensen ook niet zouden doen, alleen maar omdat ik  nu eenmaal een handicap heb.

En het kán ook gewoon zo veel beter. Ik zou het personeel op luchthavens wel eens een masterclass willen geven in hoe het praktischer, handiger en respectvoller kan. In landen als Afrika of India ben ik nooit geweest. Wel Duitsland, Engeland en Amerika. Ik hoor dat Scandinavië ook goed ingericht en berekend is op rolstoelers. Vooralsnog blijf ik het reizen in de VS voor mensen met een handicap het meest comfortabel vinden.

Heb je tips voor mensen die nog niet zo lang in een rolstoel zitten, maar die toch willen (blijven) reizen?

  1. Hoe vermoeiend het ook is: ga niet klakkeloos mee in goedbedoelde onzin. Je rolstoel ís geen bagage. Maak dat duidelijk.
  2. Weiger over te gaan in/op een (ijzeren) ‘vliegveldrolstoel’. Je betaalt net zo veel als ieder ander, dus bewaak jouw rechten. De wereld verandert niet doordat mensen meegaan in flauwekul, maar enkel door degenen die misstanden en/of onwetendheid ter discussie stellen.
  3. Zorg dat de bagage labels ook aan je wielen komen te zitten. Je wilt niet aankomen in een ander land en tot de ontdekking komen dat je wielen zoek zijn geraakt (dat is mij wel eens gebeurd).
  4. Laat een reistas maken voor je rolstoel om beschadigingen te voorkomen. Er wordt heel grof met rolstoelen omgesprongen.
  5. Zorg dat je, ondanks dat het haast onmogelijk is om naar het toilet te gaan, toch voldoende drinkt. Uitdroging is met een dwarslaesie, echt heel gevaarlijk, omdat het bloedpropjes veroorzaakt. Dit kan leiden tot een longembolie, hersen – of hartinfarct.
  6. Zorg dat je, de dag voor je reis, goed naar de toilet bent geweest en dat je darmen echt helemaal leeg zijn. Maak desnoods gebruik van een laxeermiddel, klisma of hoge darmspoeling (daar zijn klinieken voor). Dit voorkomt ‘ongelukken’. Want je kunt tijdens lange reizen niet naar het toilet.
  7. Laat voor lange vluchten een katheter inbrengen. Zo voorkom je ‘toilet-drama’s’ en kun je voldoende water drinken. Als je dat niet wilt, zorg dan dat je een eigen reisgenoot bij je hebt die jou kan tillen en helpen. En dat je een ontsmettingsmiddel bij je hebt om alles wat jij door je handicap genoodzaakt bent vast te pakken en aan te raken (zoals toiletbril) eerst kunt laten ontsmetten door je reispartner.
  8. Geef je eigenheid niet uit handen, bewaak je waardigheid. Het kan  niet zo zijn dat jij alleen maar relaxt kunt reizen als je je eigen wil en individualiteit opgeeft (lees: braaf je mond houdt en alles maar over je heen laat komen).

Wat was jouw mooiste reis tot nu toe?

New York, Los Angeles, Las Vegas. Amerika is het fijnste land voor mensen met een beperking zoals ik. Je bent daar “main-stream”, nagenoeg alles is in praktische zin op je berekend. Ook de mentaliteit is anders. Dat komt omdat je daar, in tegenstelling tot Nederland etc.- daar al jarenlang de “Americans with Disability Act” hebt, waarin de rechten van gehandicapten al jarenlang (doordat de veteranen uit de oorlog kwamen en hun bestaansrecht claimden) veel beter zijn vastgelegd. Wat mij gebeurd is op Ibiza, daar zou een luchtvaartmaatschappij in de VS direct een claim voor krijgen. En terecht.

Als jezelf op reis gaat, geef je dan de voorkeur voor een georganiseerde reis of ga je liever op eigen gelegenheid.

Het laatste. Als ik reis is het doorgaans voor mijn werk. Ik reis met mijn eigen agent en team en/of met mijn man. Ook vakanties zou ik nooit in een groep doen. Ik heb een band met iemand vanwege  iemands persoonlijkheid, iemands levenshouding, levensinvulling of bijvoorbeeld mijn werk etc. Niet omdat iemand toevallig ook een handicap heeft. Ik ben totaal geen ‘groepsmens’. Ook weer héél onpraktisch als je een handicap hebt; je behoort ineens tot een “groep”; een groep mensen van wie het individu in hen nog altijd niet gezien of genegeerd wordt. Als buitenstaander, mens zonder handicap, heb je echt geen idee wat voor impact dat op je leven heeft.

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Written by
Annemarie Postma

Annemarie kwam op haar 11e in een rolstoel terecht door een niet tijdig herkende tekenbeet. Ze studeerde rechten, werd model en schreef vele bestsellers over zelfontwikkeling, gezondheid en voeding voor mensen met een zittende leefstijl.

View all articles
Leave a reply

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

7 comments
  • Jeetje wat bizar slecht geregeld voor mensen met een handicap! En hoe sommige mensen er mee omgaan, ik hoop maar dat daar snel een keer verandering in komt! Hier mag wel meer aandacht voor komen!

  • Ik schrik ervan hoe slecht dat geregeld is in vliegtuigen, maar ik had ook geen idee. Wel fijn dat het in Los Angeles bijvoorbeeld een stuk beter geregeld is door de “Americans with Disability Act”. Ik hoop voor je dat mensen hier meer bij stil gaan staan en met name vliegtuigmaatschappijen.

  • Lange reizen heb ik nog niet gemaakt, maar kom het binnen Europa ook tegen inderdaad. Van de zomer ben ik alleen naar Duitsland gegaan. Op het vliegveld daar ging een steward flink tegen me tekeer, omdat ik zonder begeleider reisde. Nu kan ik nog korte stukken lopen, maar probeer dat maar eens uit te leggen. Dat past niet in het plaatje: als je gebruik maakt van een vastframe rolstoel, moet je wel verlamd zijn ofzo.

  • Dag Annemarie, zó herkenbaar! Ik reis ondanks mijn rolstoel ook de hele wereld over. Tipje, mijdt de luchthaven van Dubai. Daar wordt nog erger behandeld dan op Ibiza. ‘Mooiste’ wat ik heb meegemaakt is in Maputo Mozambique. Daar kon ik met mijn rolstoel niet door de douane. Was gewoon weg te smal en mij rolstoel is 65cm breed incl wielen en hoepels. Totale verbazing want ‘onze rolstoel kan hier ook door’ dus die man ging mij er toch gewoon doorheen proberen te duwen. Ik en mijn vriend moesten hem fysiek bijna van ins afslaan en heel duidelijk worden voordat ze een andere route gingen verzinnen. Om vervolgens mij met de catering wagen ter hoogte van de vliegtuigdeur te krijgen maar weer vol verbazing te staan dat mijn rolstoel niet smal genoeg was voor de brug van cateringwagen naar de vliegtuigdeur laat staan de smal genoeg voor de gangpaden….bleek dat ze geen onboardrilstoelen hadden… gelukkig was ik niet alleen en heeft mijn vriend mij naar binnen gedragen.

  • Nou Annemarie-ik heb je stukje met een glimlach gelezen!
    Het is idd wel een gedoe dat reizen als rolstoeler. Toch ging het bij mijn enige reis naar de VS niet goed met de assistentie.
    Dat je daar nooit op zoek hoeft naar een ruim toilet is wel een verademing idd!

    Tip: je wielen passen in de overhead compartimenten van de grotere vliegtuigen.
    Wij hebben dat de laatste paar keer gewoon gedaan ( ‘ doen we altijd zo’ zeggen we dan👍)
    Wij reizen wel licht en hebben dus niet enorme bergen handbagage bij ons..
    Zittend in de stoel catheteriseren kan ook😉
    Ziet echt niemand en lucht vreselijk op.. dat gesjouw ( ik kan ook niet lopen vanwege dwarslaesie) was ik wel klaar mee. Ik ben nl geen zak aardappels maar een mens👍

    Idd gewoon genieten van de reis en alle onhebbelijkheden gauw vergeten!

    🛩🛩🛩🛩

  • Heel herkenbaar schrijnend hoe het in sommige landen geregeld is.
    De grootste ergernis is als je bij een reisorganisatie op de vakantielocatie in discussie gaat met een hostess die dan beweert dat de locatie perfect is aangepast…..
    November vanuit mijn rolstoel meegedaan aan de marathon in NewYork. Geweldig hoe alles daar ingesteld is op mensen met een beperking.
    Mooie ervaring…..

  • Dankjewel voor dit artikel over reizen met een handicap. Je hebt gelijk dat het reizen met een handicap vanwege de veteranen in de USA veel fijner is. Je ziet dat de tijdsgeest langzaam inloopt op de behoeften van gehandicapten met maatregelen om het gerief voor deze kwetsbare groep te vergroten.

Written by Annemarie Postma